(Thanhhoa.dcs.vn): Trong những năm qua, Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh đã lãnh đạo, chỉ đạo các cấp, các ngành, địa phương quán triệt, tổ chức triển khai nhiều giải pháp thực hiện các chỉ tiêu, nhiệm vụ về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa theo tinh thần Kết luận số 82-KL/TU ngày 30/5/2017 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy. Nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được nghiên cứu, công nhận, bảo vệ và phát huy giá trị. Toàn tỉnh hiện có 1.535 di tích lịch sử - văn hóa, trong đó có 854 di tích được xếp hạng (gồm: 01 Di sản văn hóa thế giới, 05 di tích Quốc gia đặc biệt, 139 di tích Quốc gia và 709 di tích cấp tỉnh); di sản văn hóa phi vật thể có đủ 07 loại hình của các dân tộc đang được quan tâm phục dựng, phát huy giá trị.
Các cấp ủy đảng, chính quyền đã ban hành nhiều chủ trương, kế hoạch để cụ thể hóa Kết luận số 82-KL/TU; 100% các địa phương đưa nội dung bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa vào các chương trình, đề án phát triển kinh tế - xã hội. UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 207/KH-UBND ngày 12/12/2017 về triển khai thực hiện công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2018-2025; Kế hoạch trùng tu, tôn tạo và chống xuống cấp các di tích lịch sử - văn hóa; Chỉ thị về tăng cường công tác quản lý, bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh... HĐND tỉnh ban hành kế hoạch và tổ chức giám sát công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa; tập trung đối với các dự án trọng điểm, như: Di tích Phủ Trịnh và Nghè vẹt, Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Gia Miêu, Di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ...
Về công tác bảo tồn: Đã hoàn thành việc kiểm kê thực địa di sản văn hóa vật thể trên địa bàn 27/27 huyện, thị xã, thành phố; lập danh mục phân loại 854 di tích đã được xếp hạng theo loại hình và nội dung, tính chất của di tích. Thực hiện kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể tại 23/27 huyện, thị xã, thành phố; nhận diện được 755 di sản, trong đó 11 di sản đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Công tác quy hoạch, khoanh vùng, cắm mốc di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh được tích cực triển khai; từ năm 2017 đến nay, có 09 di tích được nghiên cứu lập quy hoạch, trong đó 04 di tích đã được cấp thẩm quyền phê duyệt (Di tích Lăng miếu Triệu Tường, huyện Hà Trung; Khu di tích Phủ Trịnh, huyện Vĩnh Lộc; Khu căn cứ Khởi nghĩa Ba Đình, huyện Nga Sơn; Di tích quốc gia đặc biệt Hang Con Moong, huyện Thạch Thành). Công tác trùng tu, tôn tạo, chống xuống cấp các di tích lịch sử, văn hóa được quan tâm, ưu tiên bố trí nguồn ngân sách và đẩy mạnh xã hội hóa; trong 05 năm, ngân sách Trung ương hỗ trợ 59,9 tỷ đồng thực hiện đối với 14 lượt di tích; ngân sách tỉnh đã bố trí trên 168,7 tỷ đồng để trùng tu, tôn tạo và chống xuống cấp cho 150 lượt di tích; nguồn xã hội hóa gần 735 tỷ đồng thực hiện đối với 109 lượt di tích. Một số địa phương huy động được nguồn vốn xã hội hóa lớn như: huyện Yên Định 205,34 tỷ đồng, thành phố Thanh Hóa 137,57 tỷ đồng, huyện Cẩm Thủy 60 tỷ đồng, huyện Hoằng Hóa 57 tỷ đồng, huyện Hậu Lộc 56,3 tỷ đồng...
Về phát huy giá trị di sản văn hóa: Công tác tuyên truyền, giáo dục về giá trị văn hóa, lịch sử các di tích, di sản được tổ chức đa dạng, phong phú, như: Qua các hội nghị, kỷ niệm các ngày lễ lớn; xây dựng nhà truyền thống, đền thờ liệt sĩ; lồng ghép, đưa vào chương trình giảng dạy chính khóa, ngoại khóa trong các trường học... Hoạt động nghiên cứu, hội thảo về di tích, nhân vật văn hóa, lịch sử được tổ chức thường xuyên, đã bổ sung tư liệu và khẳng định giá trị của nhiều di sản, trong đó tổ chức một số hội thảo lớn như: Hội thảo khoa học Danh xưng Thanh Hóa; Hội thảo về Tư Mã Hai Đào và vùng đất Mường Lát; Hội thảo Lang Chánh với Khởi nghĩa Lam Sơn; Hội thảo Lê Lợi và cuộc khởi nghĩa Lam Sơn; Hội thảo khoa học Kinh đô Vạn Lại - Yên Trường trong lịch sử Vương triều Lê; Hội thảo khoa học Lê Văn Hưu và Đại Việt sử ký... Trong 05 năm, Nhà xuất bản Thanh Hóa đã xuất bản 79 đầu sách về phát huy giá trị di sản văn hóa của tỉnh, thu hút đông đảo độc giả hưởng ứng.
Các địa phương tích cực tổ chức các hoạt động văn hóa tại các di tích, danh lam thắng cảnh, kết hợp thúc đẩy phát triển du lịch. Xây dựng các sản phẩm du lịch thế mạnh, gắn với thăm quan, tìm hiểu lịch sử văn hóa, nhất các tour du lịch kết nối các di tích, như: Thành Nhà Hồ, Lam Kinh, Sầm Sơn, Hàm Rồng, Bà Triệu, Am Tiên, Đền Sòng Sơn… Hằng năm, khu di tích Lam Kinh đón trên 100.000 lượt khách; Thành Nhà Hồ và Khu di tích Am Tiên đón trên 60.000 lượt khách; Khu di tích Bà Triệu đón trên 50.000 lượt khách; các di tích quốc gia đặc biệt và các thắng cảnh, địa điểm nổi tiếng trong tỉnh đã thu hút hàng chục ngàn lượt người đến tham quan.
Tuy nhiên, việc thực hiện Kết luận ở một số địa phương, đơn vị còn chậm, một số chỉ tiêu đạt thấp, nhất là chỉ tiêu quy hoạch di tích, cụm di tích cấp quốc gia và chỉ tiêu sưu tầm, phục dựng mới di sản văn hóa phi vật thể; công tác quản lý nhà nước về di tích còn hạn chế, phân cấp quản lý còn bất cập, việc khoanh vùng, cắm mốc các điểm di tích chưa được quan tâm đúng mức; tiến độ thi công các dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích còn chậm, mới tập trung bảo tồn di tích gốc; một số nơi còn xảy ra tình trạng tu bổ, phục hồi di tích khi chưa được sự đồng ý của cơ quan có thẩm quyền; một số công trình tu bổ kém chất lượng, không đảm bảo yếu tố gốc; việc tiếp nhận hiện vật tại một số di tích còn tùy tiện, không phù hợp; nhiều di sản văn hóa truyền thống của các dân tộc đã được kiểm kê, nhận diện, nhưng chưa có giải pháp phục dựng, phát huy giá trị; một số di sản văn hóa phi vật thể bị mai một, không được cộng đồng thường xuyên thực hành; nguồn nhân lực quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản ở một số địa phương còn mỏng, thiếu kinh nghiệm; công tác quản lý trong hoạt động phát huy di sản văn hóa còn hạn chế, còn tình trạng xâm lấn di sản văn hóa, hoạt động mê tín dị đoan tại các cơ sở thờ tự và trong các hoạt động lễ hội còn diễn ra…