Xây dựng đô thị thông minh phải có sự phối hợp đồng bộ của nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, sự tham gia của cả công nghệ và con người. Mặc dù không có một mô hình nào chuẩn về đô thị thông minh, tuy nhiên khi xây dựng đô thị thông minh, phải có bộ tiêu chí tối thiểu đáp ứng được một phần nào đó, phải xây dựng mang tính định hướng để mỗi đơn vị, bộ, ngành, địa phương nhìn vào đó thực hiện.

Chiều ngày 15/4, Báo Đại biểu nhân dân tổ chức tọa đàm “Đô thị thông minh – Từ chính sách đến thực thi” với sự tham gia của các đại biểu Quốc hội, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp.

Năm 2018, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 950/QĐ-TTg Phê duyệt Đề án phát triển đô thị thông minh bền vững Việt Nam giai đoạn 2018 - 2025 và định hướng đến năm 2030, đã và đang được triển khai hiệu quả. Hiện cả nước đã có 41/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã hoặc đang triển khai xây dựng Đề án phát triển đô thị thông minh.

Gợi ý về các nội dung thảo luận, Phó Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân Nguyễn Quốc Thắng nhận định, phát triển đô thị thông minh phải bảo đảm nguyên tắc phù hợp với chủ trương chính sách pháp luật của Nhà nước, với các định hướng, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình phát triển kinh tế- xã hội, phát triển đô thị của quốc gia và địa phương. Cùng với đó, lấy người dân làm trung tâm, hướng tới mục tiêu để mọi thành phần trong xã hội có thể được thụ hưởng lợi ích, tham gia đầu tư xây dựng và giám sát, quản lý đô thị thông minh.

Phát triển đô thị thông minh có rất nhiều vấn đề từ chính sách tổng thể đến cơ chế, vận hành từ văn bản pháp lý đến nguồn lực thực thi. Tọa đàm mong muốn nhận được các ý kiến chia sẻ về cơ hội, thách thức của các thành phố tại Việt Nam trong việc triển khai đề án này; cũng như khuyến nghị chính sách để mô hình này phát huy hiệu quả trong nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng hàng đầu khu vực và tận dụng cơ hội chuyển đổi số, kinh tế số.

Không có đô thị thông minh toàn diện

Theo ông Lê Hoàng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phát triển đô thị, Bộ Xây dựng, người dân nghe nhiều và thế giới cũng nói nhiều tới đô thị thông minh nhưng đây vẫn là vấn đề mới của cả thế giới và Việt Nam. Vậy nên việc tiếp cận đô thị thông minh tại Việt Nam còn nhiều thách thức.

Tính từ sau đổi mới năm 1986 đến nay, 36 năm phát triển đô thị Việt Nam đã có những bước phát triển. Năm 1986, tỷ lệ đô thị hóa đạt từ 20%, đến nay tỷ lệ này đạt 40%. Có thể nhìn thấy tốc độ, tỷ lệ đô thị hóa nhanh, đến nay có 870 đô thị trên toàn quốc. Trong bối cảnh đô thị phát triển nhanh như vậy, Đảng và Nhà nước đã giao các bộ, ngành, địa phương phải có định hướng, công cụ quản lý phù hợp. Đó là nguyên nhân để Đề án 950 và các nghị quyết quan trọng khác về phát triển đô thị thông minh ra đời.

Phó Cục trưởng Cục Phát triển đô thị nhận định, thực tiễn thế giới cho thấy không có đô thị nào thông minh toàn diện, chỉ có đô thị thông minh từng phần. Không có mô hình đô thị thông minh để áp dụng. Theo đó, từng địa phương chọn mô hình phát triển đô thị phù hợp, đồng thời đảm bảo sự đồng bộ, hợp lý, phù hợp với xu thế phát triển hiện đại.

Đồng quan điểm, đại biểu Phan Đức Hiếu, Ủy viên thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng, đô thị thông minh thực chất là khái niệm "động",  không có điểm đến, không có mô hình chuẩn áp dụng cho tất cả các thành phố. Nhưng nó có một số đặc điểm chung và cách tiếp cận chung đó là đô thị thông minh, thành phố thông minh sẽ giải quyết các vấn đề về môi trường, giao thông… một cách tốt nhất, phù hợp nhất, mang lại cuộc sống tốt nhất cho người dân. Đặc biệt, đô thị thông minh, thành phố thông minh sẽ có đặc điểm chung là hạ tầng, công trình, dịch vụ đều được kết nối thuận tiện hơn cho người dân.

Dưới góc nhìn của TS Vũ Tuệ Khanh, Phó Chủ tịch HĐQT Công ty CP Phần Mềm EFFECT, “đô thị thông minh là ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, người dân được phục vụ tốt hơn, tiếp cận với các hàng hoá, sản phẩm hoặc dịch vụ có chất lượng tốt, an toàn. Chúng ta đã có nhiều hoạt động thực, chuyển đổi thành công nghệ số”.

Những thách thức đặt ra để phát triển đô thị thông minh

Ông Lê Hoàng Trung cho rằng, thách thức chính hiện nay nằm ở khung pháp lý, thể chế khi chưa có văn bản pháp luật để quy định, hỗ trợ thúc đẩy nhà đầu tư phát triển đô thị thông minh, phát triển đô thị thông minh trên nguyên tắc như thế nào...; chưa có sổ tay...

Bên cạnh đó là vấn đề về dữ liệu xây dựng đô thị thông minh khi dữ liệu thường thống kê theo hệ thống, theo chu kỳ, báo cáo, bị chậm so với quá trình hoạch định chính sách, thực hiện hỗ trợ ra quyết định.

Các đại biểu cũng cho rằng, xây dựng đô thị thông minh phải có sự phối hợp đồng bộ của nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, sự tham gia của cả công nghệ và con người. Mặc dù không có một mô hình nào chuẩn về đô thị thông minh, tuy nhiên khi xây dựng đô thị thông minh, phải có bộ tiêu chí tối thiểu đáp ứng được một phần nào đó, phải xây dựng mang tính định hướng để mỗi đơn vị, bộ ngành, địa phương nhìn vào đó thực hiện.

Hiện nay, Bộ Xây dựng mới đang xây dựng các tiêu chí cơ bản của đô thị thông minh cũng như nền tảng pháp lý và quy chuẩn, tiêu chuẩn cho đô thị thông minh.

Nên lựa chọn vấn đề ưu tiên để phát triển đô thị thông minh phù hợp

Về giải pháp xây dựng đô thị thông minh, đại biểu Phan Đức Hiếu, trước hết phải hiểu đúng về đô thị thông minh thì mới có giải pháp, cách thức tiếp cận đúng. Đô thị thông minh không đơn thuần là đô thị áp dụng công nghệ, dựa trên nền tảng công nghệ. Bản chất của đô thị thông minh là phải có giải pháp quản trị thông minh để phục vụ người dân được tốt hơn.

Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Minh Đức, đại biểu HĐND thành phố Hà Nội, Ủy viên Ban Đô thị HĐND thành phố Hà Nội, để tiến tới một đô thị thông minh cần có ba trụ cột. Đầu tiên là thể chế, hai là hạ tầng công nghệ thông tin và thứ ba là con người. Đô thị thông minh cần nhìn ở hai cái góc độ. Ở góc độ quản trị xã hội, là công cụ công nghệ thông tin để vận hành chính quyền đô thị. Về phía góc độ xã hội dân sinh, thì chính công cụ thông minh sẽ tạo ra một đô thị thông minh; trong đó, có những công dân thông minh.

Dưới góc độ của một doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoài Bắc, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Phát triển và Đầu tư Đại Sơn cho rằng, nếu đặt ra bộ tiêu chí cho đô thị thông minh thì hoàn toàn có thể, nhưng nếu đưa thành các nội quy bắt buộc, trở thành quy định pháp luật thì chúng ta sẽ chạy theo nó và dẫn tới hỗn loạn thị trường xây dựng ở Việt Nam. Bộ Xây dựng đã có những quy chuẩn để phê duyệt các dự án khu đô thị mới. Nhưng để tích hợp vào trong đô thị thông minh, chúng ta phải cân nhắc đến tiềm lực của doanh nghiệp, vì tiềm lực của doanh nghiệp sẽ kết thúc được tất cả những trăn trở của người dân.

Vì vậy, ông mong muốn các đại biểu Quốc hội, các nhà quản lý có thể tham mưu cho Chính phủ, báo cáo với Quốc hội để dẫn dắt hình thành các cụm dân cư thông minh, tiến tới hình thành đô thị thông minh. “Tôi nghĩ rằng bộ tiêu chí kỹ thuật, quy chuẩn về đô thị thông minh phải áp dụng cho nhà đầu tư, và nhà đầu tư phải có đủ năng lực để có thể thực hiện, còn nếu như không áp dụng được thì dù đấu thầu đất hay các hình thức khác cũng phải bị loại ra”.

Ông Lê Hoàng Trung vui mừng cho biết, ngày 24/1/2022, lần đầu tiên Bộ Chính trị ban hành một Nghị quyết chuyên đề về đô thị, nhấn mạnh mô hình tăng trưởng đô thị, chủ động tiếp cận công nghiệp 4.0, làm sao đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị. Nghị quyết nêu quan điểm, mục tiêu là kim chỉ nam trong công tác phát triển đô thị, trong đó có câu “Đây là một nhiệm vụ quan trọng của cả hệ thống chính trị và được thực hiện thường xuyên, liên tục” và giao nhiệm vụ cho các đơn vị liên quan: Quốc hội xây dựng luật, các bộ ngành của Chính phủ xây dựng cơ chế chính sách, chính quyền địa phương thực thi và xây dựng kế hoạch hành động để Nghị quyết đi vào cuộc sống; Bộ Xây dựng được giao nhiệm vụ hoàn thiện thể chế là xây dựng văn bản pháp luật.

Bên cạnh đó, địa phương khi xây dựng bài toán tổng thể, nhưng khi lựa chọn, phải lựa chọn ưu tiên chứ không thể dàn hàng ngang. Nhiều địa phương xây dựng đề án, đến nguồn lực bị phân bổ, không biết bắt đầu từ đâu, làm đến đâu.

Liên quan đào tạo và tuyên truyền, môi trường thông minh, con người phải thông minh, chính quyền đô thị phải được đào tạo để vận hành đô thị thông minh, người dân phải được tiếp cận sử dụng dịch vụ thông minh.